Góc thư viện mầm non STEAM: Cách xây dựng không tốn kém mà vẫn hiệu quả

Khi tìm kiếm góc thư viện mầm non STEAM, nhiều giáo viên thường nghĩ trước tiên đến việc trang trí sao cho đẹp và thu hút trẻ. Điều này không sai, nhưng chưa đủ. Một góc thư viện STEAM hiệu quả cần được nhìn như một không gian học tập hàng ngày, nơi trẻ vừa đọc, vừa quan sát, vừa hình thành tư duy khám phá thông qua sách và các hoạt động đơn giản.
Vậy vì sao nhiều trường vẫn gặp khó khi đưa STEAM vào thực tế, và làm thế nào để xây dựng một góc thư viện STEAM hiệu quả mà không tốn kém? Hãy cùng phân tích trong bài viết này nhé!

Vì sao nhiều trường mầm non gặp khó khi triển khai STEAM?

STEAM nghe hấp dẫn, nhưng khi đưa vào thực tế mầm non, nhiều trường gặp những rào cản quen thuộc:

• Giáo viên thiếu tài liệu phù hợp với trẻ nhỏ
• Thiết bị, đồ dùng STEAM thường được nghĩ là đắt tiền
• Trẻ mầm non còn nhỏ, khó tiếp cận các khái niệm khoa học – kỹ thuật

Bên cạnh đó, STEAM cũng dễ bị hiểu sai thành:

• Những thí nghiệm phức tạp
• Hoạt động chỉ phù hợp với mẫu giáo lớn
• Một chương trình “cao cấp”, khó áp dụng đại trà

Trong khi đó, bản chất của STEAM ở bậc mầm non lại rất khác. STEAM không bắt đầu từ phòng lab, mà bắt đầu từ những trải nghiệm học tập hàng ngày, nơi trẻ được khơi gợi sự tò mò và hình thành tư duy khám phá một cách tự nhiên.

Góc thư viện mầm non STEAM là gì?

Trước hết, cần hiểu đúng STEAM trong giáo dục mầm non là gì. STEAM là viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật), Arts (Nghệ thuật) và Mathematics (Toán học). Ở bậc mầm non, STEAM không phải là dạy trẻ ghi nhớ khái niệm hay làm thí nghiệm phức tạp, mà là tạo cơ hội để trẻ quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm và giải quyết vấn đề thông qua những trải nghiệm gần gũi với cuộc sống hằng ngày.

Vì vậy, khi triển khai STEAM, nhiều trường mầm non lựa chọn xây dựng các góc STEAM mầm non trong lớp học như: góc thư viện, góc khoa học, góc xây dựng, góc nghệ thuật, góc thiên nhiên… Mỗi góc giúp trẻ tiếp cận một khía cạnh khác nhau của STEAM thông qua chơi và trải nghiệm.

Trong số đó, góc thư viện mầm non STEAM được xem là một hình thức triển khai đơn giản và phù hợp với nhiều trường. Thay vì chỉ là một góc đọc sách thụ động và yên tĩnh trong lớp học, đó là nơi trẻ:

• Quan sát hình ảnh, sự vật
• Đặt câu hỏi “vì sao”, “điều gì sẽ xảy ra nếu…”
• Thử – sai – suy luận theo cách của mình

STEAM trong góc thư viện không được dạy bằng khái niệm khô khan, mà được lồng ghép vào câu chuyện, hình ảnh, hoạt động đọc và tương tác. Ngay cả cách sắp xếp sách, tranh ảnh hay đồ vật trong góc thư viện cũng trở thành một phần của trải nghiệm học tập.

Góc thư viện STEAM khác gì với thư viện mầm non truyền thống?

Sự khác biệt này giúp giáo viên và ban giám hiệu dễ hình dung hơn: góc thư viện mầm non STEAM là một không gian học tập sống, không phải góc trưng bày cố định.

Một góc thư viện mầm non STEAM cần những gì?

Không gian, bố trí và trang trí trong góc thư viện STEAM

Trong góc thư viện mầm non STEAM, không gian không cần rộng, nhưng mỗi chi tiết cần phục vụ cho mục tiêu khơi gợi tư duy và trải nghiệm học tập của trẻ. Thay vì hỏi “trang trí thế nào cho đẹp”, giáo viên nên đặt câu hỏi: không gian này có giúp trẻ quan sát, đặt câu hỏi và thử nghiệm hay không?

Về bố trí không gian, một góc thư viện STEAM hiệu quả thường có những đặc điểm sau:

• Góc học yên tĩnh, ánh sáng tốt, đủ để trẻ quan sát hình ảnh và chi tiết trong sách mà không bị mỏi mắt.
• Thảm ngồi hoặc gối mềm, cho phép trẻ dễ dàng thay đổi tư thế, ngồi đọc, thảo luận hoặc cùng nhau quan sát một cuốn sách.
• Kệ sách thấp, mở, giúp trẻ chủ động chọn sách theo sở thích – đây là bước đầu tiên để hình thành tính tự chủ trong học tập.

Ví dụ: Với chủ đề “Nước”, giáo viên có thể đặt một rổ sách minh họa về mưa, sông, biển ở kệ thấp, bên cạnh là khay nhỏ đựng cốc nhựa trong suốt hoặc chai nước rỗng để trẻ vừa đọc vừa quan sát.

Về trang trí, yếu tố quan trọng không nằm ở số lượng đồ trang trí, mà ở khả năng gợi mở câu hỏi và liên hệ thực tế. Thay vì treo nhiều hình ảnh rời rạc, giáo viên nên ưu tiên:

• Tranh ảnh khoa học gần gũi, phản ánh các hiện tượng quen thuộc như cây lớn lên thế nào, động vật sống ở đâu, nước thay đổi ra sao.
• Bảng câu hỏi gợi mở, ví dụ: “Vì sao lá cây có màu xanh?”, “Điều gì sẽ xảy ra nếu không có nước?”, được đặt ở vị trí trẻ dễ nhìn và dễ đọc cùng cô.

Trang trí trong góc thư viện STEAM nên được thay đổi theo chủ đề sách và hoạt động học, chẳng hạn mỗi 4–6 tuần. Cách làm này giúp trẻ luôn cảm thấy góc thư viện là một không gian mới mẻ, đồng thời giúp giáo viên dễ dàng gắn hoạt động đọc với các chủ đề STEAM đang triển khai trong lớp.

Tài liệu đọc phù hợp STEAM

Trong một góc thư viện mầm non STEAM, tài liệu đọc chính là yếu tố quyết định việc góc học này có thực sự phát huy hiệu quả hay không. Không gian có thể đơn giản, trang trí có thể tối giản, nhưng nếu tài liệu đọc không phù hợp, STEAM rất dễ dừng lại ở mức hình thức.

Bạn có thể xem thêm gợi ý trong bài Top 7 bộ sách STEAM mầm non giúp trẻ 3–6 tuổi học tư duy từ sớm nhằm xây dựng danh mục sách nền tảng cho góc học này.

Một cuốn sách phù hợp cho góc thư viện STEAM thường có những đặc điểm sau:

• Hình ảnh rõ ràng, trực quan, giúp trẻ dễ quan sát và liên hệ với thế giới xung quanh.
• Chủ đề khoa học – đời sống gần gũi, chẳng hạn như nước, cây cối, động vật, thời tiết, cơ thể con người hay những vật dụng quen thuộc.
• Nội dung mang tính gợi mở, có câu hỏi hoặc tình huống để trẻ suy nghĩ, dự đoán và trao đổi cùng giáo viên.

Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc có thật nhiều sách, mà là chọn được những đầu sách có cấu trúc STEAM rõ ràng. Những tài liệu được thiết kế theo chủ đề cho phép giáo viên mở rộng thành nhiều hoạt động khác nhau từ cùng một cuốn sách: quan sát, thử nghiệm nhỏ, đặt câu hỏi, so sánh, hoặc liên hệ với trải nghiệm thực tế của trẻ.

Chính vì vậy, khi nói đến một góc thư viện STEAM không tốn kém, nhiều trường mầm non không lựa chọn mua nhiều bộ sách rời rạc theo từng hoạt động, mà ưu tiên các bộ sách STEAM được xây dựng theo hệ chủ đề, có thể sử dụng lặp lại cho nhiều độ tuổi và nhiều năm học. Cách tiếp cận này giúp nhà trường bao phủ đa dạng nội dung STEAM chỉ với số lượng đầu sách vừa phải, đồng thời giảm đáng kể thời gian và công sức xây dựng giáo án cho giáo viên.

Một tài liệu STEAM tốt không chỉ để đọc một lần, mà là nền tảng để triển khai nhiều hoạt động học tập khác nhau.

Hiện nay, nhiều trường mầm non lựa chọn các bộ sách STEAM dành riêng cho bậc mầm non, được thiết kế theo chủ đề và có định hướng hoạt động rõ ràng, nhằm giúp giáo viên có thể triển khai góc thư viện STEAM ngay trong lớp học mà không cần đầu tư thêm nhiều thiết bị hay tài liệu bổ trợ. STEAM được thiết kế riêng cho mầm non nhằm giúp giáo viên triển khai hoạt động mà không phải xây dựng giáo án từ đầu.

Hoạt động đi kèm sau khi đọc

Một góc thư viện mầm non STEAM không dừng lại ở việc trẻ nghe cô đọc sách hay xem tranh minh họa. Giá trị của góc học này nằm ở những hoạt động được mở rộng sau khi đọc, giúp trẻ kết nối nội dung trong sách với thế giới xung quanh.

Sau mỗi lần đọc, giáo viên có thể triển khai các hoạt động đơn giản nhưng giàu tính khám phá, chẳng hạn như:

• Gợi hỏi – đáp ngắn, khuyến khích trẻ chia sẻ suy nghĩ, dự đoán hoặc đặt câu hỏi theo cách của mình.
• Cho trẻ quan sát đồ vật thật có liên quan đến nội dung sách, từ đó so sánh, nhận xét và liên hệ với hình ảnh đã đọc.
• Thực hiện những thử nghiệm nhỏ, an toàn, phù hợp với lứa tuổi, nhằm giúp trẻ “thấy” và “chạm” vào kiến thức thay vì chỉ nghe giải thích.

Những tranh ảnh, vật dụng trong góc thư viện lúc này trở thành công cụ học tập, giúp trẻ kết nối nội dung sách với trải nghiệm thực tế.

Vai trò của giáo viên trong góc thư viện STEAM

Trong góc thư viện STEAM, giáo viên không đóng vai trò truyền đạt kiến thức theo kiểu “giảng bài” hay yêu cầu trẻ ghi nhớ thông tin. Thay vào đó, giáo viên giữ vai trò người đồng hành và dẫn dắt quá trình khám phá của trẻ.

Cụ thể, giáo viên cần:

• Gợi mở những câu hỏi phù hợp, giúp trẻ suy nghĩ sâu hơn về nội dung vừa đọc.
• Khuyến khích trẻ chia sẻ quan sát và ý kiến cá nhân, dù câu trả lời chưa hoàn chỉnh hay còn ngây ngô.
• Dẫn dắt hoạt động theo nhịp độ của trẻ, tôn trọng sự tò mò và cách tiếp cận riêng của từng bé.

Chính sự linh hoạt và tinh tế của giáo viên giúp góc thư viện STEAM trở thành một không gian học tập tự nhiên, nơi trẻ được học thông qua trải nghiệm, thay vì áp lực tiếp thu kiến thức.

Lợi ích của góc thư viện STEAM với trẻ mầm non

Một góc thư viện mầm non STEAM được xây dựng đúng cách mang lại nhiều giá trị:

• Phát triển tư duy logic và khả năng đặt câu hỏi
• Nâng cao kỹ năng ngôn ngữ thông qua đọc và trao đổi
• Hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề từ sớm
• Tăng hứng thú học tập và sự chủ động của trẻ
• Giúp trẻ tương tác tích cực với không gian học tập xung quanh

Những lợi ích này cũng là cơ sở để nhà trường truyền thông và báo cáo với phụ huynh một cách thuyết phục.

Gợi ý triển khai góc thư viện STEAM chi phí thấp cho trường mầm non

Với bậc mầm non, một góc thư viện STEAM hiệu quả có thể được triển khai theo cách từng bước – tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có, thay vì đầu tư dàn trải ngay từ đầu.

Ở giai đoạn khởi đầu, nhà trường có thể bắt đầu với quy mô rất gọn:

• Một kệ sách nhỏ, đặt tại góc yên tĩnh trong lớp học hoặc khu sinh hoạt chung, không cần cải tạo không gian.
• Một bộ sách STEAM phù hợp với độ tuổi mầm non, được thiết kế theo chủ đề để giáo viên có thể sử dụng xuyên suốt nhiều hoạt động khác nhau.
• Một đến hai hoạt động mẫu, triển khai sau khi đọc sách, giúp giáo viên làm quen với cách tiếp cận STEAM thông qua đọc – hỏi – trải nghiệm.

Khi giáo viên đã quen với cách tổ chức hoạt động và trẻ bắt đầu hình thành thói quen đọc – khám phá, góc thư viện mầm non STEAM có thể được mở rộng dần bằng việc thay đổi chủ đề sách, bổ sung hoạt động hoặc tận dụng thêm các vật liệu quen thuộc trong lớp học.

Kết luận

Góc thư viện mầm non STEAM không cần phải tốn kém hay phức tạp. Chỉ cần được xây dựng đúng cách, bắt đầu từ sách, không gian và những hoạt động đơn giản, đây có thể trở thành nền tảng quan trọng giúp trẻ mầm non tiếp cận STEAM một cách tự nhiên và hiệu quả.

Nếu trường bạn đang tìm một giải pháp dễ áp dụng để xây dựng góc thư viện mầm non STEAM, việc tham khảo những bộ sách STEAM được thiết kế riêng cho bậc mầm non có thể là một bước khởi đầu phù hợp.